Badacze opisali nowy, wymarły gatunek ptaka z rodziny grzebaczy, czyli naziemnych ptaków przypominających kury. Jego jedyną znaną pozostałością jest kość nogi znaleziona w 2009 roku, która przez blisko 17 lat czekała na dokładne badania. Okazuje się, że należała do największego znanego przedstawiciela rodzaju Megapodius.

Kość, która długo leżała odłożona

Skamielina pochodzi z jaskini Liang Bua na indonezyjskiej wyspie Flores. To miejsce znane jest z odkrycia szczątków Homo floresiensis, wymarłego człowieka. Kość ma 190–120 tysięcy lat i leżała w jednej z najgłębszych warstw jaskini. Już wtedy rozpoznano w niej ptasią kość, ale nikt nie zajął się nią dokładniej. Jak wiele innych szczątków ptaków, została odłożona na bok.

Dopiero niedawno zespół porównał ją z żyjącymi i wymarłymi grzebaczami. Wniosek był jasny: kształt i ułożenie stawów palców różnią się od tych u wszystkich innych gatunków, a budowa nogi wskazuje na dużego ptaka. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Alcheringa: An Australasian Journal of Palaeontology”.

Megapodius rokusi – rekordzista wagowy

Nowy gatunek nazwano Megapodius rokusi na cześć Rokusa Due Awe. To właśnie ta osoba jako pierwsza rozpoznała kości H. floresiensis, a później zidentyfikowała też omawianą skamielinę jako kość ptaka. Hanneke Meijer z Uniwersyteckiego Muzeum w Bergen określiła Due Awe jako „niezwykłego, samouka-zooarcheologa”, dla którego nazwanie gatunku jest zaszczytem.

• Szacowana masa ptaka wynosiła około 3,9 kg, co czyni go największym znanym przedstawicielem rodzaju Megapodius.
• Dzisiejszy grzebacz z Flores, orange-footed scrubfowl, waży zaledwie 0,5–1,2 kg.
• To pierwsza skamielina grzebacza znaleziona w Wallacei, regionie wysp między Azją a Australią.

Grzebacze mają osobliwy sposób rozrodu. Zamiast wysiadywać jaja, składają je w dużych kopcach lub norach i zostawiają samym sobie. Według badaczy grupa ta oddzieliła się od innych ptaków grzebiących w późnej kredzie, a dziś występuje we wschodniej Indonezji, Melanezji, na Filipinach i w Australii.

Czego nie wiadomo

Jedna kość to niewiele. Bez kości skrzydeł nie wiadomo, czy ptak umiał latać. Niejasne są też okoliczności jego zniknięcia. Autorzy sugerują, że mógł wyginąć w tym samym czasie co inne zwierzęta z Liang Bua, na przykład olbrzymi bocian, karłowaty stegodon, H. floresiensis i sępy. Możliwe jednak, że zniknął znacznie wcześniej.

Znalezisko wypełnia lukę w zapisie kopalnym, bo z tego okresu niemal nie mamy danych o ptakach. Meijer zwraca uwagę, że to, co żyje w Azji Południowo-Wschodniej dziś, to tylko pozostałość dawnej różnorodności. Zdaniem badaczki szczątki ptaków były długo pomijane na rzecz kości ssaków, więc podobnych skamielin może być więcej. Jak powiedziała: „Zdecydowanie uważam, że może istnieć więcej skamielin grzebaczy i nie mogę się doczekać, aż przejrzę kolejny materiał”.

Co to znaczy w praktyce

Dla polskiego czytelnika to przede wszystkim ciekawostka naukowa. Odkrycie nie dotyczy bezpośrednio Polski ani Unii Europejskiej. Pokazuje jednak, że ważne znaleziska nie zawsze wymagają nowych wykopalisk. Czasem wystarczy ponownie przyjrzeć się materiałom, które od lat leżą w magazynach i zbiorach muzealnych.

Warto też pamiętać, że obraz dawnych ekosystemów opieramy na tym, co zostało zbadane. Skoro szczątki ptaków traktowano po macoszemu, nasza wiedza o fauny wysp Azji Południowo-Wschodniej sprzed setek tysięcy lat jest zapewne mocno niepełna. Kolejne analizy mogą ją uzupełnić.

Źródło: Phys.org – „New species of ground-dwelling bird, the largest of its kind, identified in same cave as Homo floresiensis”